Đi làm ở Saitama: xưởng, kho, haken và chuyện đi làm Tokyo từ Saitama

Vì sao Saitama có nhiều việc xưởng và kho

Saitama nằm giữa Tokyo và các vùng phía bắc, phía đông Nhật Bản, có nhiều tuyến cao tốc lớn chạy qua. Cao tốc Kan-Etsu đi về hướng tây bắc qua Tokorozawa, Kawagoe, Higashimatsuyama rồi lên Gunma, Niigata; cao tốc Ken-O, đường vành đai bao quanh vùng thủ đô, chạy qua Iruma, Sayama, Kawajima, Okegawa, Kuki. Thêm cao tốc Tohoku và đường vành đai ngoài Tokyo (Gaikan) nữa. Các trung tâm phân phối mọc lên quanh nút giao cao tốc vì xe tải từ đó đi Tokyo và các vùng khác rất nhanh.

Ngành sản xuất ở đây cũng lâu đời: rất nhiều xưởng vừa và nhỏ làm linh kiện kim loại, phụ tùng ô tô, in ấn, nhựa, máy móc; Kawaguchi nổi tiếng từ xưa với nghề đúc kim loại. Xưởng thực phẩm làm cơm hộp (bento), đồ ăn sẵn, bánh mì, bánh kẹo cho siêu thị và conbini khắp vùng Tokyo cũng tuyển rất nhiều người, nhiều xưởng chạy suốt ngày đêm. Không ít du học sinh và người visa gia đình làm baito ở các xưởng cơm hộp, xưởng bánh này.

Với người tìm việc, điều đó có nghĩa là: nhiều việc làm theo ca, có cả ca đêm; nhiều chỗ tuyển qua công ty haken; và chỗ làm hay nằm gần nút giao cao tốc chứ không gần ga, nên có khi phải đi xe đạp, ô tô, xe buýt hoặc xe đưa đón của công ty.

Người nước ngoài thường sống và làm ở đâu

Vùng nam Saitama như Kawaguchi, Warabi, Toda, Soka và một phần thành phố Saitama giáp ngay Tokyo, có cộng đồng người nước ngoài đông và lâu năm. Nhiều người ở đây đi làm Tokyo, một số văn phòng thành phố có thông tin bằng nhiều thứ tiếng. Tiền nhà thường rẻ hơn khu tương tự bên phía Tokyo, nhưng quanh các ga có tàu chạy thẳng vào trung tâm thì vẫn đắt khách.

Đi xa hơn về phía bắc và tây như Kawagoe, Sayama, Iruma, Higashimatsuyama, Kumagaya, Honjo, Kuki thì gần xưởng và kho hơn. Tiền nhà còn rẻ hơn nữa, nhưng xe buýt thưa, xe đạp hay ô tô trở nên quan trọng. Ký túc xá công ty (ryo) cũng hay gặp ở những vùng này.

Hãy chọn chỗ ở theo nơi làm thực tế. Ở Kawaguchi mà đi làm kho gần nút giao Ken-O có thể là một chặng dài: tàu, đổi tàu, rồi thêm xe buýt. Nhiều người thấy dễ hơn khi chốt việc trước, rồi mới tìm nhà dọc tuyến đi thẳng đến chỗ làm.

Ở Saitama, đi làm Tokyo

Ở Saitama đi làm Tokyo là chuyện rất bình thường, và đường tàu được xây sẵn cho việc đó. Các tuyến chính gồm JR Keihin-Tohoku (Omiya, Urawa, Kawaguchi đi Akabane, Ueno, Tokyo), JR Saikyo (Omiya, Toda đi Ikebukuro, Shinjuku, Shibuya), JR Utsunomiya và Takasaki, Tobu Tojo (Kawagoe đi Ikebukuro), Seibu Ikebukuro (Tokorozawa đi Ikebukuro), Tobu Skytree (Koshigaya, Soka đi Kita-Senju), tàu Saitama Railway chạy nối vào tuyến Namboku của Tokyo Metro, và Tsukuba Express qua Yashio, Misato.

Tàu vào Tokyo giờ cao điểm rất đông, ở càng xa càng đi lâu. Trước khi nhận việc ở Tokyo, hãy hỏi tiền tàu có trả đủ vé tháng cho cả tuyến từ nhà không; nhiều công ty có trần mỗi tháng, và đi xa từ Saitama có thể vượt trần, phần dư bạn phải tự trả.

Nhớ rằng địa chỉ đăng ký của bạn, kéo theo thuế cư trú và bảo hiểm y tế quốc dân (nếu không vào bảo hiểm công ty), do thành phố nơi bạn ở quản lý chứ không phải nơi bạn làm. Chuyển đến Saitama thì trong vòng 14 ngày phải đăng ký ở văn phòng thành phố, quận mới.

Làm haken ở xưởng và kho

Làm haken thì công ty haken là chủ của bạn: họ ký hợp đồng, trả lương, cho bạn vào bảo hiểm xã hội, rồi cử bạn đến làm ở xưởng hoặc kho của khách hàng, nơi bạn làm theo chỉ đạo của bên đó. Ở Saitama hình thức này rất phổ biến cho việc đứng dây chuyền, pick hàng, đóng gói, kiểm hàng. Ưu điểm là vào làm nhanh, và có những công ty haken có người phụ trách (tantou) nói tiếng Việt.

Nhược điểm là hợp đồng có thể ngắn, và khi khách hàng dừng hợp đồng với công ty haken thì việc của bạn cũng có thể dừng theo. Có việc không phải haken mà là nhận thầu (請負, ukeoi): leader của công ty nhận thầu trực tiếp chỉ việc trong xưởng. Hãy hỏi rõ là hình thức nào, vì nó quyết định ai chỉ việc cho bạn và ai chịu trách nhiệm về an toàn, giờ làm.

Công ty haken phải có giấy phép của Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi. Số giấy phép thường bắt đầu bằng chữ 派, và bạn tra được trên cơ sở dữ liệu trực tuyến của Bộ về các doanh nghiệp nhân sự được cấp phép. Công ty nào không đưa ra được số giấy phép thì hãy dừng lại kiểm tra trước khi ký bất cứ thứ gì.

Cần xem gì trong hợp đồng haken

Trước khi bắt đầu, công ty haken phải đưa điều kiện làm việc cho bạn bằng văn bản. Hãy xin một bản để giữ, và nhờ người tin cậy giải thích chỗ nào chưa hiểu. Đây là những điểm hay sinh chuyện nhất về sau.

Ryo rất tiện cho người mới sang: có sẵn đồ, gần chỗ làm, vào ở không tốn nhiều. Nhưng các khoản cộng lại không nhỏ, nhất là khi ở ghép hai, ba người mà mỗi người vẫn bị trừ đủ tiền. Ryo gắn với một chỗ haken thì hết việc có thể phải dọn đi gấp. Hãy so tổng tiền ryo mỗi tháng với tự thuê phòng, và hỏi hết việc thì có bao nhiêu ngày để chuyển đi.

Người làm haken đủ điều kiện về giờ làm thì cũng được tham gia bảo hiểm việc làm, bảo hiểm y tế và lương hưu như nhân viên khác. Kiểm tra phiếu lương xem có các khoản này không; nếu nghĩ lẽ ra phải có mà không thấy, hãy hỏi công ty haken trước, rồi hỏi Hello Work hoặc văn phòng lương hưu (nenkin jimusho) nếu cần.

• Lương giờ: mức cơ bản, và thời gian đào tạo có khác không. So với lương tối thiểu của Saitama, mức này được quy định riêng, khác Tokyo, và điều chỉnh mỗi mùa thu.
• Ca làm: ca ngày, ca đêm hay xoay ca; giờ vào, giờ ra; giờ nghỉ; mỗi tuần mấy ngày.
• Phụ cấp: làm vượt giờ luật định và làm đêm từ 22 giờ đến 5 giờ sáng phải được trả thêm ít nhất 25%.
• Làm thêm (zangyo): dự kiến bao nhiêu, và visa của bạn có cho phép không. Du học sinh, visa gia đình phải giữ tổng trong 28 tiếng/tuần.
• Tiền tàu, đi lại: có trả không, trần bao nhiêu, có xe đưa đón từ ga không.
• Ryo: tiền phòng mỗi tháng, điện nước ga, thuê đồ đạc, phí dọn dẹp, tiền chìa khoá, tiền cọc, và hết việc thì phải chuyển đi trong bao lâu.
• Các khoản trừ: bảo hiểm xã hội, thuế, ryo, tiền cơm, đồng phục, mỗi khoản ghi riêng trên phiếu lương.
• Thời hạn hợp đồng: kéo dài bao lâu, gia hạn thế nào, nếu kết thúc thì được báo trước bao nhiêu ngày.
• Nơi làm: tên công ty khách hàng và địa chỉ chính xác chỗ bạn sẽ làm.

Visa nào được làm những việc này

Việc xưởng, kho ở Saitama có visa làm được, có visa không. Hãy kiểm tra điều này trước tiên, vì làm ngoài phạm vi visa có thể khiến lần gia hạn sau gặp rủi ro, và công ty thuê bạn cũng có thể bị phạt.

Nếu chưa chắc một việc có phù hợp không, hãy xin công ty mô tả công việc bằng văn bản và hỏi Cục Xuất nhập cảnh. Trên OlaJob, việc được gắn nhãn ‘có khả năng phù hợp với visa’ chỉ là gợi ý dựa trên mô tả công việc, không phải giấy phép; quyết định cuối cùng luôn thuộc về Cục Quản lý Xuất nhập cảnh và Lưu trú Nhật Bản.

• Vĩnh trú, Định trú, Vợ/chồng hoặc con của người Nhật, Vợ/chồng hoặc con của người vĩnh trú: không giới hạn công việc, làm haken xưởng, kho đều được.
• Du học và Gia đình: chỉ khi có giấy phép hoạt động ngoài tư cách, thường tối đa tổng 28 tiếng/tuần; du học sinh được làm tối đa 8 tiếng/ngày trong kỳ nghỉ dài do trường quy định. Cấm làm ở cơ sở giải trí người lớn.
• Visa kỹ sư: dành cho công việc chuyên môn, không phải lao động giản đơn, nên đứng dây chuyền hay pick hàng thường không phù hợp.
• Kỹ năng đặc định (tokutei ginou): làm được trong các ngành chỉ định như chế tạo, chế biến thực phẩm, nhưng về nguyên tắc phải là tuyển trực tiếp; haken chỉ được phép ở một số ngành như nông nghiệp, ngư nghiệp. Đổi công ty phải làm thủ tục riêng.
• Thực tập kỹ năng: gắn với kế hoạch thực tập và nơi thực tập cụ thể, không thể tự ý chuyển sang làm haken.

Hỏi ở đâu khi ở Saitama

Hello Work có ở khắp tỉnh, như Kawaguchi, Urawa, Omiya, Kawagoe, Tokorozawa, cho tìm việc và tư vấn miễn phí. Một số nơi có phiên dịch vào ngày cố định, nên gọi hỏi trước khi đến. Hết việc haken mà chưa tìm được chỗ mới thì cũng làm thủ tục bảo hiểm thất nghiệp ở Hello Work.

Tỉnh Saitama có Trung tâm Tư vấn Tổng hợp cho Người nước ngoài (外国人総合相談センター埼玉), nhận tư vấn bằng nhiều thứ tiếng, có cả tiếng Việt và tiếng Anh, và kết nối với chuyên gia về xuất nhập cảnh, lao động, pháp luật. Bị nợ lương hay làm trong điều kiện nguy hiểm thì liên hệ Văn phòng Giám sát Tiêu chuẩn Lao động phụ trách nơi bạn làm.

Nếu bạn tìm việc chuyên môn hoặc việc chính thức sau khi tốt nghiệp, Trung tâm Dịch vụ Việc làm cho Người nước ngoài Tokyo gần ga Yotsuya cũng dễ đi bằng tàu từ nam Saitama.