Đi làm ở Tokyo: ngành nào tuyển người nước ngoài, tiền tàu, chi phí sống và nơi hỏi miễn phí

Những ngành ở Tokyo hay tuyển người nước ngoài

Thị trường việc làm ở Tokyo rất rộng, nhưng việc dành cho người nước ngoài tập trung ở một số ngành. Bạn nhắm được ngành nào tuỳ vào trình độ tiếng Nhật và quan trọng nhất là visa đang cầm.

Nói gọn: người visa kỹ sư chủ yếu tìm việc IT, văn phòng, biên phiên dịch, kinh doanh; du học sinh và người visa gia đình làm baito trong 28 tiếng/tuần; còn người có visa không giới hạn công việc như vĩnh trú, vợ/chồng người Nhật thì làm được mọi việc hợp pháp, kể cả haken ở kho.

Với kỹ sư IT người Việt, Tokyo có nhiều công ty cần người vừa biết kỹ thuật vừa giao tiếp được với phía Việt Nam, ví dụ vị trí BrSE (kỹ sư cầu nối). Những vị trí này thường cần tiếng Nhật khá trở lên, nhưng lợi thế tiếng Việt là thật. Thay vì gửi một CV cho năm mươi nơi, hãy chọn đúng vị trí hợp với mình và chuẩn bị hồ sơ kỹ.

• IT và công nghệ: văn phòng Nhật của công ty nước ngoài, startup, fintech, game, thương mại điện tử, công ty phần mềm làm offshore. Team kỹ sư dùng tiếng Anh tập trung ở trung tâm Tokyo; visa thường là visa kỹ sư.
• Khách sạn: các khách sạn ở khu đông khách du lịch tuyển lễ tân, chăm sóc khách biết nhiều thứ tiếng. Ai đỗ các kỳ thi cần thiết thì có thể đi theo tokutei ginou ngành lưu trú để làm nhiều loại việc hơn trong khách sạn.
• Bán lẻ: quầy miễn thuế, drugstore, cửa hàng điện máy, trung tâm thương mại ở khu du lịch cần người nói tiếng Trung, Hàn, Anh, Việt, Thái. Phần lớn là baito hoặc haken, và gần như luôn cần tiếng Nhật giao tiếp.
• Nhà hàng: nhà hàng, izakaya, đồ ăn nhanh, bếp trung tâm. Đây là nơi rất nhiều du học sinh làm baito trong giờ cho phép; ngành nhà hàng cũng là một ngành tokutei ginou.
• Kho vận: các trung tâm phân phối lớn ở khu vịnh gần cảng và sân bay, vùng Tama và dọc đường cao tốc ở ngoại ô. Việc pick hàng, đóng gói, phân loại, thường làm theo ca, có cả ca đêm.
• Văn phòng và chuyên môn: biên phiên dịch, thương mại, kinh doanh với nước ngoài, nhân sự, du lịch. Thường cần tiếng Nhật mức làm việc cộng với tiếng mẹ đẻ.

Đi lại và tiền tàu (kotsuhi)

Ở Tokyo gần như ai cũng đi làm bằng tàu, giờ cao điểm các tuyến chính đông đến mức khó bước lên. Thời gian đi lại thường lâu hơn nhiều so với tỉnh lẻ, nên trước khi nhận việc hay ký hợp đồng thuê nhà, hãy thử tra tuyến đúng vào giờ mình sẽ đi, tính cả đổi tàu và quãng đi bộ từ ga.

Tiền tàu (通勤手当, hay gọi là 交通費) không phải công ty nào cũng bắt buộc theo luật phải trả, nhưng ở Tokyo thì rất phổ biến. Nhân viên chính thức thường được trả tiền vé tháng (teiki) cho tuyến hợp lý, có mức trần mỗi tháng. Baito và haken thì mỗi nơi một kiểu: trả theo ngày đúng tiền vé, trả có giới hạn, hoặc gộp luôn vào lương giờ. Hãy hỏi rõ là kiểu nào và xin ghi vào giấy.

Làm ca cần tính thêm. Tàu ngừng chạy khoảng nửa đêm và chạy lại vào sáng sớm, nên ca đêm hoặc ca sáng sớm, rất hay gặp ở kho và xưởng thực phẩm, có thể bắt đầu hoặc kết thúc lúc không còn tàu. Hỏi xem có xe đưa đón của công ty không, có được đi xe đạp không, và công ty có trả thêm chi phí không.

• Dùng thẻ IC nạp tiền như Suica hoặc PASMO cho việc đi lại hằng ngày.
• Hỏi tiền tàu có trả theo vé tháng không và trần mỗi tháng là bao nhiêu.
• Hỏi có được đi xe đạp đến chỗ làm không, có chỗ để xe không.
• Chuyển nhà thì báo công ty để cập nhật tuyến đi và tiền tàu.

Chi phí sống: tính theo cả tháng

Tiền nhà là khoản lớn nhất ở Tokyo và chênh nhau rất nhiều theo khu. Các quận trung tâm và khu được ưa chuộng đắt nhất; các quận xa trung tâm, vùng Tama và các tỉnh giáp ranh như Saitama, Chiba, Kanagawa rẻ hơn nhưng đi làm xa hơn. Cộng cả tiền tàu và thời gian đi lại, phòng rẻ nhất chưa chắc là lựa chọn rẻ nhất.

Lúc vào nhà còn tốn nhiều hơn một tháng tiền nhà: tiền đặt cọc (shikikin), tiền lễ (reikin), phí môi giới, phí công ty bảo lãnh cộng lại có thể bằng mấy tháng tiền nhà. Vì thế nhiều bạn mới sang chọn share house hoặc ký túc xá công ty trước. Nhưng hãy đọc kỹ hợp đồng, thời hạn báo trước khi chuyển đi, và tiền ryo có bị trừ thẳng vào lương không.

Ngoài tiền nhà còn bảo hiểm y tế, lương hưu (nenkin), thuế thu nhập và thuế cư trú. Thuế cư trú tính theo thu nhập năm trước nên thường bắt đầu từ năm thứ hai ở Nhật, nhiều bạn bất ngờ khi thấy lương thực lĩnh tự nhiên giảm. Lương thực lĩnh thấp hơn khá nhiều so với con số trên tin tuyển, nên hãy so sánh các việc theo số tiền thật sự về tài khoản mỗi tháng.

Lương tối thiểu và cách đọc lương ở Tokyo

Lương tối thiểu vùng của Tokyo cao nhất Nhật Bản. Mức này được điều chỉnh mỗi năm một lần, thường áp dụng từ khoảng tháng 10, nên con số trong tin tuyển cũ hay nghe bạn bè kể có thể đã lỗi thời. Hãy xem mức hiện hành trên trang của Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi. Lương tối thiểu áp dụng cho tất cả mọi người, không phân biệt quốc tịch hay visa, kể cả du học sinh làm baito và người làm haken.

Khi so việc trả theo giờ, đừng chỉ nhìn lương giờ. Luật lao động Nhật quy định làm thêm vượt giờ luật định và làm đêm từ 22 giờ đến 5 giờ sáng phải được trả thêm ít nhất 25%. Hỏi xem thời gian thử việc, đào tạo có trả thấp hơn không (dù vậy cũng không được thấp hơn lương tối thiểu) và tiền tàu có trả riêng không.

Với việc trả lương tháng, chú ý khoản làm thêm cố định (固定残業代, hay みなし残業) rất hay gặp trong tin tuyển ở Tokyo. Tức là lương tháng đã gồm sẵn một số giờ làm thêm; tin tuyển nên ghi rõ bao nhiêu giờ, bao nhiêu tiền. Giữ lại hợp đồng và toàn bộ phiếu lương: bạn sẽ cần khi khai thuế, khi gia hạn visa và nếu có tranh chấp.

Nơi được hỗ trợ miễn phí

Trung tâm Dịch vụ Việc làm cho Người nước ngoài Tokyo (東京外国人雇用サービスセンター) thuộc hệ thống dịch vụ việc làm công của Nhật. Nơi này chủ yếu hỗ trợ du học sinh tìm việc chính thức sau khi tốt nghiệp và người tìm việc chuyên môn, kỹ thuật như các việc theo visa kỹ sư: tư vấn nghề nghiệp, giới thiệu việc, hội thảo, có hỗ trợ tiếng Anh. Trung tâm nằm ngay gần ga Yotsuya (quận Shinjuku); hãy xem trang chính thức về giờ làm việc và có cần đặt lịch không trước khi đến.

Với các việc khác như baito, xưởng, kho, nhà hàng, hãy đến Hello Work, văn phòng giới thiệu việc làm công có ở khắp Tokyo. Dịch vụ miễn phí, một số nơi có phiên dịch vào ngày cố định hoặc qua điện thoại. Hello Work cũng là nơi làm thủ tục bảo hiểm thất nghiệp nếu bạn mất việc.

Gặp chuyện ở chỗ làm như bị nợ lương, bị cho nghỉ đột ngột, môi trường nguy hiểm, hãy liên hệ Văn phòng Giám sát Tiêu chuẩn Lao động hoặc đường dây tư vấn đa ngôn ngữ (có tiếng Việt) của Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi. Trung tâm Hỗ trợ Người nước ngoài lưu trú (FRESC) ở Yotsuya gom nhiều quầy tư vấn của nhà nước cho người nước ngoài; câu hỏi về visa thì hỏi Cục Xuất nhập cảnh. OlaJob giúp bạn tìm và so sánh việc có khả năng phù hợp với visa của mình, nhưng không đại diện pháp lý.

Chọn chỗ ở và tuyến đi làm

Nhiều bạn tìm nhà trước rồi mới tìm việc, nhưng ở Tokyo làm ngược lại thường dễ hơn. Biết chỗ làm, hoặc ít nhất là tuyến tàu, rồi mới chọn khu ít phải đổi tàu, bạn sẽ tránh được cảnh tự bỏ tiền tàu mà công ty không trả.

Có những khu có đông người cùng quê, có chợ đồ Việt, quán ăn, chùa hoặc nhà thờ. Mấy tháng đầu ở gần cộng đồng sẽ yên tâm hơn, nhưng đừng để điều đó thu hẹp phạm vi tìm việc; việc tốt có khi nằm ở đầu kia thành phố, và tàu ở Tokyo đủ để đi được.

• Phòng phải đổi tàu một lần thường đáng hơn phòng rẻ hơn chút nhưng đổi ba lần.
• Nếu có tuyến chạy thẳng đến chỗ làm, ở Saitama, Chiba hay Kanagawa cũng là lựa chọn tốt.
• Làm ca đêm ở kho ngoại ô thì ở gần đủ để đạp xe quan trọng hơn ở gần trung tâm.
• Chuyển đến nơi mới thì đăng ký địa chỉ ở văn phòng quận, thành phố trong vòng 14 ngày, và cập nhật mỗi lần chuyển nhà.
• Hỏi rõ tiền tàu trước khi ký thuê nhà xa chỗ làm.

Lưu ý về visa khi tìm việc ở Tokyo

Tokyo nhiều việc nên cũng dễ lỡ nhận một việc mà visa không cho làm. Trước khi nhận, hãy so công việc thực tế với phạm vi hoạt động của visa. Người visa kỹ sư đổi công ty phải báo Cục Xuất nhập cảnh trong vòng 14 ngày, và việc mới cũng phải phù hợp với visa; nếu muốn chắc chắn trước, có thể xin Giấy chứng nhận tư cách lao động (就労資格証明書).

Du học sinh và người visa gia đình chỉ được làm khi có giấy phép hoạt động ngoài tư cách, thường tối đa 28 tiếng/tuần cộng tất cả các chỗ làm. Nhiều bạn làm hai, ba chỗ baito; cộng lại vẫn phải trong 28 tiếng. Du học sinh được làm tối đa 8 tiếng/ngày trong kỳ nghỉ dài do trường quy định. Tuyệt đối không làm ở cơ sở giải trí người lớn, kể cả việc dọn dẹp hay rửa bát.

Du học sinh tốt nghiệp mà chưa có việc, trong một số trường hợp có thể chuyển sang visa hoạt động đặc định để tiếp tục tìm việc trong thời gian giới hạn, thường cần giấy giới thiệu của trường. Hãy hỏi Cục Xuất nhập cảnh về điều kiện hiện hành từ sớm, đừng đợi sát ngày hết hạn visa.