Làm điều dưỡng – chăm sóc (kaigo) ở Nhật: các con đường, công việc và lộ trình

Bốn con đường chính vào ngành kaigo

Phổ biến nhất hiện nay là Kỹ năng đặc định số 1 (Tokutei Ginou) ngành kaigo. Bạn cần đỗ kỳ thi kỹ năng kaigo, kỳ thi tiếng Nhật chuyên ngành kaigo, và thêm JFT-Basic hoặc JLPT N4 trở lên. Với Tokutei số 1, tổng thời gian ở lại tối đa là 5 năm. Khác với một số ngành khác, kaigo KHÔNG có Tokutei số 2, nên chỉ riêng Tokutei thì không phải con đường lâu dài trong ngành này.

Chương trình EPA (Hiệp định đối tác kinh tế) nhận ứng viên điều dưỡng – chăm sóc từ một số nước đối tác, trong đó có Việt Nam. Ứng viên làm việc tại cơ sở được chỉ định, vừa làm vừa ôn thi quốc gia Kaigo Fukushishi trong thời hạn quy định. Tuyển chọn đi qua kênh chính thức, nên hãy hỏi điều kiện mới nhất ở cơ quan phụ trách trong nước.

Tư cách lưu trú Kaigo (在留資格「介護」) dành cho người có bằng quốc gia Kaigo Fukushishi (介護福祉士). Nhiều người lấy bằng sau khi học ở trường đào tạo kaigo tại Nhật; người đã có kinh nghiệm làm việc ở Nhật, ví dụ theo Tokutei hay thực tập sinh, cũng có thể được thi nếu đủ điều kiện kinh nghiệm và khoá đào tạo. Con đường thứ tư là thực tập sinh kỹ năng ngành kaigo; chương trình này sẽ được thay bằng chế độ mới Ikusei Shuro (育成就労), nên hãy tìm hiểu cách chuyển tiếp áp dụng thế nào trước khi quyết định.

Con đường lâu dài: đỗ Kaigo Fukushishi, chuyển sang visa Kaigo

Vì kaigo không có Tokutei số 2, cách thông thường để làm lâu dài ở Nhật trong ngành này là thi đỗ kỳ thi quốc gia Kaigo Fukushishi rồi chuyển sang tư cách Kaigo. Tư cách này được gia hạn không giới hạn số lần, miễn là bạn tiếp tục làm kaigo và đáp ứng điều kiện, và cho phép đưa vợ/chồng, con sang theo diện gia đình (家族滞在).

Kỳ thi làm bằng tiếng Nhật, gồm kỹ thuật chăm sóc, cơ thể và tâm lý, giao tiếp, chế độ phúc lợi xã hội và nhiều phần khác. Với người đang làm theo Tokutei, thường phải tích luỹ đủ kinh nghiệm thực tế và hoàn thành khoá Jitsumusha Kenshu (実務者研修) mới được thi. Nhiều người vừa làm vừa ôn trong vài năm, nên hãy lên kế hoạch sớm.

Điều kiện chi tiết về kinh nghiệm và tư cách dự thi do Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi cùng cơ quan tổ chức thi quy định; còn quyết định về tư cách lưu trú thuộc Cục Quản lý Xuất nhập cảnh. Đỗ Kaigo Fukushishi là bước tiến lớn, nhưng có bằng không có nghĩa là tự động được đổi tư cách.

Công việc hằng ngày làm những gì

Làm kaigo là hỗ trợ người già trong sinh hoạt: giúp ăn uống, tắm rửa, vệ sinh, chuyển từ giường sang xe lăn, thay quần áo, tham gia sinh hoạt tập thể. Quan trọng không kém là để ý thay đổi sức khoẻ, tâm trạng của từng người và báo ngay cho y tá hay nhân viên có kinh nghiệm.

Việc ghi chép cũng nhiều. Nhân viên ghi lượng ăn, lượng nước, đi vệ sinh, tâm trạng… bằng tiếng Nhật trên máy tính bảng hoặc biểu mẫu giấy. Khi giao ca có buổi bàn giao (申し送り), và khả năng báo cáo chính xác là một trong những kỹ năng cơ sở coi trọng nhất.

Đây là công việc nặng về thể lực. Đỡ người, hỗ trợ tắm gây áp lực lên lưng, nên học đúng tư thế (body mechanics) và dùng thiết bị nâng nếu có là điều cần thiết để làm lâu dài mà vẫn giữ sức khoẻ.

• Hỗ trợ ăn uống, tắm, vệ sinh
• Di chuyển người bệnh, hỗ trợ đi lại, đổi tư thế
• Sinh hoạt tập thể, trò chuyện với người già
• Ghi chép và bàn giao ca bằng tiếng Nhật
• Phát hiện thay đổi sức khoẻ và báo cáo kịp thời

Ca kíp và cách làm việc

Cơ sở nội trú như viện dưỡng lão đặc biệt (特別養護老人ホーム) hay group home hoạt động 24/24, nên nhân viên thường xoay vòng ca sớm, ca ngày, ca muộn và ca đêm. Ca đêm thường dài, ít người trực, và nhiều nơi có phụ cấp ca đêm. Trung tâm chăm sóc ban ngày (デイサービス) thường chỉ làm ban ngày, có ngày nghỉ cố định trong tuần.

Khi phỏng vấn, hãy hỏi mỗi tháng thường trực đêm mấy lần, mỗi ca dài bao lâu, ngày nghỉ được xếp thế nào, và nhân viên mới được đào tạo gì trước khi vào ca đêm. Điều kiện và phụ cấp mỗi nơi một khác, nên hãy so sánh các thư mời làm việc thực tế.

Thực sự cần tiếng Nhật tới đâu

Điều kiện đầu vào của Tokutei số 1 ngành kaigo là JFT-Basic hoặc JLPT N4 cộng kỳ thi tiếng Nhật chuyên ngành kaigo. Đó là mức tối thiểu theo quy định, chưa phải mức làm việc thoải mái. Người được chăm sóc phần lớn là người già, có người nói nhanh, nói giọng địa phương hoặc nghe kém; và giấy tờ ghi chép đều bằng tiếng Nhật.

Thực tế, nhiều người sau vài tháng đi làm, có đồng nghiệp hỗ trợ, thì với trình độ khoảng N3 đã làm được việc chăm sóc hằng ngày. Nhưng đọc viết hồ sơ chăm sóc, hiểu từ ngữ y tá, bác sĩ dùng, và thi đỗ Kaigo Fukushishi thì cần cao hơn. Sớm lên N3 và dần dần hướng tới N2 là kế hoạch thực tế nếu muốn gắn bó lâu dài.

Học song song tiếng Nhật chung và từ vựng kaigo: bộ phận cơ thể, triệu chứng, tên các thao tác hỗ trợ, cách nói lịch sự với người già. Nhiều cơ sở có giờ học hoặc hỗ trợ ôn thi quốc gia, nên hãy hỏi trước khi nhận lời.

Lộ trình sự nghiệp trong ngành kaigo

Lộ trình quen thuộc: bắt đầu là nhân viên chăm sóc, học Jitsumusha Kenshu, rồi lấy Kaigo Fukushishi. Sau đó có thể làm trưởng nhóm (unit leader), trưởng ca, hoặc người hướng dẫn cho lớp nhân viên nước ngoài đi sau. Một số người tiếp tục học lên Care Manager (介護支援専門員) hay các vị trí chuyên môn khác, mỗi vị trí có điều kiện kinh nghiệm và kỳ thi riêng.

Kế hoạch visa phải đi cùng kế hoạch nghề. Với Tokutei số 1, giới hạn 5 năm khiến kỳ thi quốc gia trở nên cực kỳ quan trọng, nên hãy tính xem khi nào bạn đủ điều kiện thi và cơ sở sẽ hỗ trợ ra sao. Nếu muốn đổi chỗ làm khi đang ở diện Tokutei, nhớ rằng phải được cấp phép thay đổi tư cách lưu trú trước khi bắt đầu làm ở nơi mới.