Làm việc phái cử (haken) ở Nhật: cách hoạt động và những điều người nước ngoài cần kiểm tra

Phái cử vận hành thế nào: hai công ty, một công việc

Khi đi phái cử, công ty phái cử (派遣元) mới là chủ thuê của bạn. Họ ký hợp đồng lao động, trả lương, cho bạn tham gia bảo hiểm xã hội và chịu trách nhiệm về điều kiện làm việc. Công ty nơi bạn thực sự làm (派遣先) giao việc hằng ngày nhưng không phải chủ thuê.

Vì vậy bạn có hai đầu mối. Chuyện về công việc, môi trường làm việc thì nói với người phụ trách ở nơi làm. Chuyện lương, hợp đồng, bảo hiểm, nghỉ phép, giấy tờ lưu trú thì hỏi công ty phái cử. Theo luật, cả hai bên đều phải cử người chịu trách nhiệm (派遣元責任者 và 派遣先責任者), tên của họ phải có trong giấy tờ của bạn.

Phái cử khác với nhận khoán (請負), là kiểu bạn tới hiện trường nhưng chỉ nhận chỉ thị từ công ty mình. Nếu giấy tờ ghi là nhận khoán mà nơi làm lại trực tiếp điều hành bạn, đó có thể là phái cử trá hình (偽装請負), trái luật và khiến quyền lợi của bạn mập mờ. Hãy hỏi rõ ai sẽ giao việc cho mình trước khi bắt đầu.

Kiểm tra giấy phép của công ty phái cử

Muốn kinh doanh phái cử lao động phải có giấy phép của Bộ trưởng Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi. Số giấy phép bắt đầu bằng chữ 派 và dãy số, thường ghi trên trang web, tin tuyển dụng và giấy tờ của công ty.

Bạn tra được số này trên cơ sở dữ liệu các doanh nghiệp dịch vụ nhân sự của Bộ (人材サービス総合サイト). Tìm theo tên công ty hoặc số giấy phép, xem giấy phép còn hiệu lực không, tên và địa chỉ có khớp không.

Cẩn thận với người đòi phí giới thiệu việc, đòi giữ hộ chiếu hay thẻ lưu trú, hoặc không đưa ra được giấy phép. Công ty phái cử có giấy phép không được thu phí của người lao động cho việc phái cử, và không chủ thuê nào được giữ thẻ lưu trú của bạn.

Cần xem gì trong hợp đồng và giấy tờ

Trước ngày đầu đi làm, công ty phái cử phải đưa bạn điều kiện lao động và giấy thông báo điều kiện làm việc phái cử (就業条件明示書) bằng văn bản. Đọc cả hai và so với những gì đã nghe lúc phỏng vấn, trong tin tuyển dụng.

Điều gì chỉ nói miệng thì hãy xin ghi ra giấy. Đặc biệt chú ý thời hạn hợp đồng và khả năng gia hạn, vì hợp đồng phái cử thường ngắn và được gia hạn từng đợt.

• Tên công ty nơi làm và địa chỉ làm việc thực tế
• Nội dung công việc, đủ cụ thể để biết có hợp tư cách lưu trú không
• Thời hạn hợp đồng và điều kiện gia hạn
• Giờ làm, giờ nghỉ, ngày nghỉ, ca kíp, tăng ca
• Lương giờ hoặc lương tháng, phụ cấp, tiền đi lại, ngày trả lương
• Tham gia bảo hiểm xã hội và bảo hiểm việc làm
• Người chỉ đạo công việc ở nơi làm và nơi tiếp nhận khiếu nại
• Ngày hết thời hạn được phái cử ở nơi làm đó (抵触日)

Tư cách lưu trú nào hợp với việc phái cử

Được làm gì là do tư cách lưu trú quyết định, dù tuyển trực tiếp hay qua phái cử. Người có tư cách không giới hạn công việc như vĩnh trú, vợ/chồng hoặc con của người Nhật, vợ/chồng hoặc con của người vĩnh trú, định trú, nhìn chung có thể nhận mọi việc phái cử hợp pháp, kể cả dây chuyền nhà máy, lấy hàng và đóng gói ở kho, chế biến thực phẩm.

Người có visa Kỹ thuật, Tri thức nhân văn, Nghiệp vụ quốc tế chỉ được đi phái cử khi công việc thực tế ở nơi làm hợp với tư cách đó, như phát triển IT, biên phiên dịch, văn phòng chuyên môn. Công việc chân tay đơn giản như đứng dây chuyền hay lấy hàng ở kho nhìn chung không phù hợp, dù công ty phái cử là chủ thuê đàng hoàng. Đổi công ty phái cử tức là đổi chủ thuê, nên phải nộp thông báo về cơ quan trực thuộc cho cục xuất nhập cảnh, và nội dung công việc sẽ được xem lại khi gia hạn.

Du học sinh và người có visa gia đình chỉ được làm phái cử bán thời gian khi có giấy phép hoạt động ngoài tư cách và trong giới hạn giờ mỗi tuần áp cho mình. Nơi thuộc diện kinh doanh giải trí người lớn vẫn bị cấm. Không chắc thì nhờ công ty phái cử xác nhận bằng văn bản công việc cụ thể, và hỏi thêm Cục Quản lý Xuất nhập cảnh và Lưu trú Nhật Bản.

Kỹ năng đặc định và phái cử

Kỹ năng đặc định (特定技能) về nguyên tắc là tuyển dụng trực tiếp: bạn làm cho chính công ty đã ký hợp đồng với mình. Hình thức phái cử chỉ được phép ở một số lĩnh vực như nông nghiệp và ngư nghiệp, nơi việc làm thay đổi theo mùa. Ở các lĩnh vực khác, người Kỹ năng đặc định không được phái cử sang làm tại công ty khác.

Đừng nhầm công ty phái cử với tổ chức hỗ trợ đăng ký (登録支援機関). Tổ chức hỗ trợ giúp bạn chuyện sinh hoạt, định hướng, giấy tờ, nhưng không phải chủ thuê và không đưa bạn đi làm ở nơi khác.

Nếu đang có Kỹ năng đặc định mà được mời làm phái cử, hãy kiểm tra lĩnh vực đó có cho phép không và giấy tờ có ghi rõ không. Lĩnh vực và quy định do nhà nước đặt ra và có thể thay đổi, nên hãy xem trang của Cục Quản lý Xuất nhập cảnh và Lưu trú trước khi nhận.

Giới hạn thời gian (quy tắc 3 năm)

Luật Phái cử lao động giới hạn thời gian phái cử. Nhìn chung, cùng một người lao động phái cử không được làm quá ba năm ở cùng một đơn vị tổ chức (phòng, nhóm) của cùng một nơi làm. Nơi làm cũng bị giới hạn thời gian tiếp tục nhận lao động phái cử ở cùng một cơ sở, trừ khi làm đủ thủ tục như hỏi ý kiến đại diện người lao động.

Có ngoại lệ, ví dụ khi bạn được công ty phái cử tuyển theo hợp đồng không thời hạn, hoặc khi bạn từ một độ tuổi nhất định. Khi sắp hết hạn, công ty phái cử phải có biện pháp ổn định việc làm như đề nghị nơi làm tuyển thẳng bạn, giới thiệu nơi khác, hoặc chuyển bạn sang hợp đồng không thời hạn.

Quy định khá chi tiết và đã sửa đổi nhiều lần, nên hãy xem phần này như bản tóm tắt. Nếu sắp tới hạn, hãy hỏi công ty phái cử bằng văn bản chuyện gì sẽ xảy ra, và đọc hướng dẫn của Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi.

Quyền lợi của người lao động phái cử

Người lao động phái cử được Luật Tiêu chuẩn lao động bảo vệ như mọi người lao động khác. Làm liên tục đủ thời gian và đủ tỷ lệ đi làm thì được nghỉ phép năm có lương, do công ty phái cử là chủ thuê cấp. Tăng ca, làm đêm, làm ngày nghỉ phải được trả phụ trội.

Đủ điều kiện về giờ làm và thời hạn hợp đồng thì phải được tham gia bảo hiểm y tế, hưu trí và bảo hiểm việc làm như nhân viên trực tiếp. Hãy xem phiếu lương để chắc là đang được đóng.

Quy định lương công bằng (同一労働同一賃金) yêu cầu người phái cử không bị đối xử chênh lệch vô lý so với nhân viên chính thức của nơi làm, hoặc được trả lương theo thỏa thuận lao động hợp lệ của công ty phái cử. Công ty phái cử còn phải đào tạo phát triển nghề nghiệp và giải thích cách tính lương khi bạn hỏi. Nếu công ty không giải quyết, bạn có thể hỏi ý kiến Cục Lao động tỉnh hoặc Hello Work.