Baito cho du học sinh
Quy định làm thêm (baito) cho du học sinh ở Nhật
Cập nhật:
Rất nhiều du học sinh đi làm thêm (baito) để trả tiền nhà và luyện tiếng Nhật. Nhưng tư cách lưu trú du học là để học, chỉ được đi làm khi có giấy phép riêng và trong giới hạn rõ ràng. Vượt giới hạn, kể cả vô tình, có thể gây rắc rối về sau khi gia hạn hoặc chuyển sang visa lao động.
Bài này giải thích giấy phép cần có, giới hạn giờ theo tuần và theo ngày, những nơi không được làm, hậu quả khi vi phạm, những điều cơ bản về thuế và My Number khi đi baito, và cách tìm chỗ làm an toàn. Quy định có thể thay đổi, hãy xem bản mới nhất trên trang Cục Quản lý Xuất nhập cảnh và Lưu trú Nhật Bản.
Phải có giấy phép trước khi đi làm
Có thẻ lưu trú không có nghĩa là du học sinh được đi làm. Trước tiên bạn cần giấy phép hoạt động ngoài tư cách lưu trú (資格外活動許可). Với du học sinh, thường là giấy phép chung, không ghi tên nơi làm cụ thể.
Nhiều bạn được cấp ngay ở sân bay khi mới nhập cảnh nếu xin tại đó; nếu không thì nộp đơn ở cục xuất nhập cảnh khu vực. Khi được cấp, mặt sau thẻ lưu trú sẽ có ghi chú (hoặc có tờ giấy phép riêng). Chủ thuê có nghĩa vụ kiểm tra, nên bạn sẽ phải cho xem cả hai mặt thẻ.
Giấy phép này đi kèm tư cách du học. Đổi tư cách thì nó không tự chuyển theo, và nếu bỏ học thì giấy phép lẫn tình trạng lưu trú đều có thể bị xem xét. Tốt nghiệp rồi chuyển sang tư cách khác, ví dụ hoạt động đặc định để tìm việc, hãy kiểm tra xem có phải xin lại không.
Quy định 28 giờ
Trong học kỳ, bạn được làm tối đa 28 giờ mỗi tuần. Đây là tổng của tất cả các chỗ làm, không phải mỗi chỗ 28 giờ. Làm hai chỗ, mỗi chỗ 20 giờ là vượt, dù chủ nào cũng tưởng bạn vẫn trong giới hạn.
Giới hạn này áp cho bất kỳ khoảng 7 ngày liên tiếp nào, không chỉ tuần lịch từ thứ Hai tới Chủ nhật. Cẩn thận khi cuối tuần làm nhiều rồi đầu tuần sau lại nhận thêm ca. Giờ tăng ca, giờ đào tạo đều tính, ca làm thử có trả lương cũng tính.
Hãy tự ghi giờ làm của mọi chỗ, và báo cho từng chủ biết bạn đang làm bao nhiêu giờ ở nơi khác. Người xếp ca thay đổi, mùa đông khách thì ca dồn; chỉ có bạn nhìn thấy tổng số giờ.
Kỳ nghỉ dài
Trong kỳ nghỉ dài do trường quy định, như nghỉ hè, nghỉ xuân, bạn được làm tối đa 8 giờ mỗi ngày. Chỉ áp dụng cho kỳ nghỉ chính thức ghi trong lịch năm học của trường, không phải cứ ngày không có tiết là được.
Nên giữ một bản lịch năm học để khi cần có thể chứng minh ngày nghỉ. Hết kỳ nghỉ, từ ngày đầu học kỳ mới lại quay về giới hạn 28 giờ mỗi tuần.
Một số trường hợp như đang bảo lưu hoặc đã học xong khóa có thể không được làm như bình thường. Nếu hoàn cảnh của bạn đặc biệt, hãy hỏi phòng hỗ trợ du học sinh của trường.
Những nơi không được làm
Dù có giấy phép, du học sinh không được làm ở các cơ sở thuộc diện kinh doanh giải trí người lớn theo Luật quản lý kinh doanh giải trí (風営法). Nhìn chung gồm những nơi nhân viên ngồi tiếp khách như câu lạc bộ kiểu cabaret, host club, một số quán snack hay lounge có tiếp khách, cũng như tiệm pachinko, tiệm mạt chược và một số cơ sở giải trí khác.
Lệnh cấm áp cho cả cơ sở, không chỉ một số việc. Rửa bát, dọn dẹp hay làm bếp ở những nơi đó vẫn không được. Có quán bar, quán đêm thuộc diện này, có quán thì không, tùy loại giấy phép kinh doanh, và không thể đoán qua cái tên trên biển hiệu.
Cẩn thận với tin tuyển dụng làm đêm lương giờ cao bất thường, mô tả công việc mơ hồ, trả tiền mặt không có hợp đồng. Không chắc thì hỏi thẳng chủ quán họ kinh doanh theo loại giấy phép nào, hoặc hỏi trường trước khi nhận việc.
Vi phạm thì sao
Làm không có giấy phép, làm quá giới hạn giờ hoặc làm ở nơi bị cấm là vi phạm luật xuất nhập cảnh. Việc này có thể bị xem xét khi bạn gia hạn lưu trú hoặc chuyển sang tư cách lao động sau khi tốt nghiệp, và trường hợp nặng hoặc lặp lại có thể dẫn tới hậu quả nghiêm trọng hơn nhiều, kể cả bị trục xuất.
Chủ thuê biết mà vẫn cho người làm trái phép cũng bị xử phạt, nên chủ cẩn thận sẽ kiểm tra thẻ và giờ làm của bạn. Nhưng chủ sơ suất không có nghĩa là bạn được miễn; trách nhiệm về tư cách lưu trú là của chính bạn.
Lịch sử làm việc có thể được xem lại sau này. Hồ sơ thu nhập và thuế cho thấy bạn kiếm được bao nhiêu, nên thu nhập cao bất thường dễ khiến người ta đặt câu hỏi về số giờ. Giữ đúng luật từ đầu dễ hơn nhiều so với giải thích về sau.
Thuế, My Number và bảo hiểm cơ bản
Tiền baito cũng chịu thuế thu nhập như mọi khoản lương khác. Nếu có một chỗ làm chính, hãy nộp tờ khai người phụ thuộc (扶養控除等申告書) cho chỗ đó để được khấu trừ thuế ở mức thấp hơn. Chỉ nộp cho một chỗ; các chỗ khác sẽ khấu trừ ở mức cao hơn và có thể bạn phải khai thuế để quyết toán. Hiệp định thuế giữa Nhật và một số nước có quy định riêng cho du học sinh, hãy hỏi Cục Thuế quốc gia hoặc sở thuế.
Chủ thuê sẽ xin số My Number (mã số cá nhân) để làm thủ tục thuế và bảo hiểm. Đây là yêu cầu hợp lệ. Chỉ đưa cho chủ thuê cho những thủ tục này, đừng đăng ảnh thẻ lên mạng xã hội hay gửi cho người lạ.
Nếu thu nhập vượt một mức nhất định, năm sau có thể phải đóng thuế cư trú và các nghĩa vụ khác. Giữ phiếu lương và phiếu khấu trừ thuế (源泉徴収票) của từng chỗ làm; có thể cần khi khai thuế và làm thủ tục lưu trú.
Tìm chỗ baito an toàn
Nên chọn nơi quen tuyển du học sinh: cửa hàng tiện lợi, nhà hàng, khách sạn, siêu thị, trung tâm kho vận, dạy ngôn ngữ hay gia sư. Tin ghi 留学生OK thường hiểu luật và sẽ kiểm tra giấy phép, giờ làm cho bạn. Trường cũng có bảng tin tuyển dụng và bộ phận tư vấn.
Trước khi làm, xin điều kiện làm việc bằng văn bản: lương giờ, nơi làm, giờ làm, cách tính lương ca đêm, ngày trả lương và cách trả. Cảnh giác với chỗ bắt đóng tiền mới cho làm, đòi giữ thẻ lưu trú hay hộ chiếu, hoặc nhờ mở tài khoản ngân hàng cho người khác. Đó là dấu hiệu lừa đảo hoặc làm việc trái phép.
Chọn ca sao cho còn đủ thời gian lên lớp và ngủ. Đi học chuyên cần kém cũng có thể thành vấn đề khi xét tình trạng lưu trú; điểm chuyên cần ở trường quan trọng không kém số giờ làm.
Checklist
- Mặt sau thẻ lưu trú có ghi giấy phép hoạt động ngoài tư cách
- Trong học kỳ, tổng giờ mọi chỗ làm không quá 28 giờ trong bất kỳ 7 ngày nào
- Trong kỳ nghỉ dài chính thức, không quá 8 giờ mỗi ngày
- Nơi làm không phải cơ sở giải trí người lớn, pachinko, mạt chược hay tương tự
- Đã nhận điều kiện làm việc bằng văn bản
- Chỉ nộp 扶養控除等申告書 cho một chỗ làm
- Giữ phiếu lương và 源泉徴収票 của mọi chỗ làm
Câu hỏi thường gặp
28 giờ là cho mỗi chỗ làm hay tổng cộng?
Tổng cộng. Trong học kỳ, tất cả các chỗ baito cộng lại không được quá 28 giờ trong bất kỳ 7 ngày liên tiếp nào.
Tôi làm ở izakaya hay quán bar được không?
Phần lớn nhà hàng, izakaya thông thường thì được. Nơi thuộc diện kinh doanh giải trí người lớn, ví dụ quán có nhân viên tiếp khách, thì không được, kể cả làm bếp hay dọn dẹp. Không chắc thì hỏi chủ quán về loại giấy phép.
Nghỉ đông có được làm 8 tiếng mỗi ngày không?
Chỉ những kỳ nghỉ dài ghi trong lịch năm học chính thức của trường mới được làm tới 8 giờ mỗi ngày. Nếu trường không xếp nghỉ đông là kỳ nghỉ dài thì vẫn áp giới hạn bình thường.
Tốt nghiệp rồi có làm baito tiếp được không?
Giấy phép gắn với tư cách du học. Sau khi tốt nghiệp, hãy kiểm tra tư cách lưu trú mới và xem có phải xin giấy phép mới không rồi mới làm tiếp.
Lỡ quá giờ một chút có mất visa không?
Không ai đoán trước được hồ sơ sẽ được xét thế nào, nhưng vượt giờ có thể bị xem xét khi gia hạn hay chuyển đổi. Hãy ghi giờ và giữ dưới giới hạn để không có gì phải giải thích.