Từ visa du học sang visa đi làm: lộ trình săn việc cho du học sinh ở Nhật

Nghĩ theo tư cách lưu trú trước khi nghĩ tới tên công ty

Trước khi lập danh sách công ty mơ ước, hãy phác ra mỗi loại việc sẽ dẫn tới tư cách lưu trú nào. Phần lớn sinh viên vào làm văn phòng, IT, kỹ thuật, kế hoạch kinh doanh, thương mại hay biên phiên dịch sẽ đổi sang tư cách Kỹ thuật, Tri thức nhân văn, Nghiệp vụ quốc tế, quen gọi là visa kỹ sư (Gijinkoku). Tư cách này đòi hỏi những gì bạn học phải liên quan thật sự tới công việc, và công việc phải mang tính chuyên môn chứ không phải lao động giản đơn.

Nếu muốn làm việc hiện trường như nhà hàng, khách sạn, điều dưỡng hay chế biến thực phẩm, bạn có thể tính tới Kỹ năng đặc định, với điều kiện đậu kỳ thi tay nghề của ngành và một kỳ thi tiếng Nhật. Ngoài ra còn một diện Hoạt động đặc định dành cho người tốt nghiệp đại học tại Nhật và có tiếng Nhật rất tốt (như JLPT N1), cho phép làm nhiều loại việc hơn miễn là có dùng tiếng Nhật để giao tiếp. Điều kiện của diện này khá chi tiết, nên hãy xem hướng dẫn của Cục Xuất nhập cảnh hoặc hỏi người có chuyên môn trước khi dựa vào nó.

Vì sao điều này quan trọng khi săn việc? Vì nó cho bạn biết tin tuyển dụng nào đáng theo đuổi. Một vị trí nhân viên chính thức phục vụ ở quán cà phê có thể là việc tốt, nhưng thường không thể làm căn cứ để xin visa kỹ sư. Đi tới vòng phỏng vấn thứ ba rồi đến tháng 12 mới nhận ra điều đó là một trong những cách mất trắng một năm đau nhất.

• Văn phòng, IT, kỹ thuật, kế hoạch, thương mại, biên phiên dịch: thường là visa kỹ sư (Gijinkoku).
• Nhà hàng, khách sạn, điều dưỡng, chế biến thực phẩm và các việc hiện trường tương tự: thường là Kỹ năng đặc định, sau khi đậu các kỳ thi bắt buộc.
• Tốt nghiệp đại học ở Nhật và tiếng Nhật rất tốt: một số vị trí có thể theo diện Hoạt động đặc định; phải kiểm tra kỹ điều kiện.

Lịch shukatsu và du học sinh đứng ở đâu

Tuyển sinh viên mới tốt nghiệp ở Nhật chạy theo lịch hằng năm, và nhiều du học sinh bất ngờ vì nó bắt đầu quá sớm. Theo lịch truyền thống của đại học 4 năm, thực tập mùa hè diễn ra vào hè năm ba, các buổi giới thiệu công ty và nhận hồ sơ chính thức mở vào khoảng tháng 3 năm ba, phỏng vấn tuyển chọn bắt đầu khoảng tháng 6 năm cuối, và thư mời chính thức (naitei) thường được trao từ tháng 10. Nhiều công ty IT, công ty nước ngoài và startup đi sớm hơn, trong khi không ít công ty vừa và nhỏ vẫn tuyển đến tận cuối năm học.

Với du học sinh, lịch thủ tục visa nằm chồng lên lịch này. Nếu tốt nghiệp tháng 3 và vào làm tháng 4, hồ sơ đổi tư cách lưu trú thường được nộp từ khoảng tháng 12 đến tháng 1. Vì vậy nếu được, bạn nên có naitei và sự hợp tác giấy tờ của công ty trước cuối mùa thu. Chưa có naitei lúc đó không có nghĩa là hết cơ hội, chỉ là thời gian sẽ gấp hơn.

Sinh viên trường senmon hệ 2 năm và học viên cao học phải đi hết lịch này trong thời gian ngắn hơn. Nếu khóa học chỉ 2 năm, thực tế bạn nên bắt đầu ngay từ năm nhất, vì đợt tuyển cho tháng 4 mở ra khi bạn còn đang làm quen với trường. Nếu đang học trường tiếng Nhật và định học tiếp lên senmon hay đại học, hãy chọn ngành với suy nghĩ về công việc sau này ngay từ lúc đó.

• Năm ba (đại học 4 năm), xuân đến hè: tự phân tích bản thân, tìm hiểu ngành, nộp đơn thực tập mùa hè.
• Thu đến đông: thực tập thêm, tìm hiểu công ty, thi JLPT hoặc chứng chỉ khác nếu cần.
• Khoảng tháng 3: buổi giới thiệu công ty, nộp entry sheet (ES), làm bài kiểm tra năng lực như SPI.
• Từ khoảng tháng 6: phỏng vấn; nhiều thư mời không chính thức (nainaitei) xuất hiện trong giai đoạn này.
• Khoảng tháng 10: nhiều công ty trao naitei chính thức; công ty vừa và nhỏ vẫn tiếp tục tuyển.
• Khoảng tháng 12 đến tháng 1: nộp hồ sơ đổi tư cách lưu trú để vào làm tháng 4.
• Tháng 3 đến tháng 4: tốt nghiệp, nộp giấy tờ chứng minh tốt nghiệp, ngày đầu đi làm.

Làm thêm: là lợi thế nếu giữ đúng luật

Baito không chỉ là nguồn thu nhập. Đó là nơi luyện tiếng Nhật, là bằng chứng bạn làm việc được trong môi trường Nhật, và đôi khi là cửa vào thẳng một công việc chính thức. Kinh nghiệm làm thêm ở mảng tiếp khách hay kho vận thường được công ty xem là dấu hiệu của sự đáng tin cậy, và một quản lý hiểu cách bạn làm việc có thể là người giới thiệu có sức nặng.

Nhưng làm thêm phải nằm trong phạm vi giấy phép hoạt động ngoài tư cách: về nguyên tắc tối đa 28 giờ mỗi tuần trong kỳ học, tối đa 8 giờ mỗi ngày trong kỳ nghỉ dài do trường quy định, và cấm làm trong ngành giải trí người lớn. Lệnh cấm này bao gồm cả quán có tiếp viên, tiệm pachinko hay mạt chược, kể cả khi bạn chỉ rửa bát hay dọn vệ sinh. Làm quá giờ không phải chuyện nhỏ: khi xét hồ sơ đổi tư cách, quá trình lưu trú lúc còn là du học sinh có thể được xem xét, và việc làm vượt số giờ cho phép có thể ảnh hưởng nghiêm trọng tới hồ sơ.

Hai thói quen giúp bạn an toàn. Thứ nhất, tự ghi lại số giờ ở mọi chỗ làm, vì hai chỗ baito mỗi nơi đều ổn nhưng cộng lại có thể vượt giới hạn tuần. Thứ hai, giữ tỷ lệ đi học tốt, vì tư cách của bạn trước hết dựa trên việc bạn là người đi học.

Nối chuyên ngành với công việc và nói ra được

Với visa kỹ sư, mối liên hệ giữa những gì bạn học và công việc rất quan trọng. Trên thực tế, sự liên quan này thường được xét linh hoạt hơn với người tốt nghiệp đại học, còn với người tốt nghiệp trường senmon thì chuyên ngành thường phải gắn chặt với công việc hơn. Dù thế nào, mục tiêu là bạn giải thích được mối liên hệ trong một, hai câu. Lưu ý: chỉ học ở trường tiếng Nhật thì không đủ làm căn cứ học vấn cho visa này; nếu đã tốt nghiệp đại học ở Việt Nam, tấm bằng đó có thể là căn cứ.

Hãy làm việc này trước khi viết entry sheet. Liệt kê các môn học, seminar, đề tài tốt nghiệp, dự án và kỹ năng, rồi đối chiếu với từng loại việc. Học kinh tế thì nhắm kế toán, kế hoạch kinh doanh, nghiên cứu thị trường. Học cơ khí thì nhắm thiết kế hoặc kỹ thuật sản xuất. Học senmon ngành du lịch thì nhắm việc lập kế hoạch ở khách sạn hay điều hành tour cho khách nước ngoài, chứ không phải dọn phòng. Học tiếng Nhật, văn học Nhật thì nhắm biên phiên dịch hoặc hỗ trợ kinh doanh quốc tế. Mục tiêu không phải là gán ghép cho có, mà là tìm những việc thật sự liên quan.

Sau đó dùng mối liên hệ ấy một cách nhất quán. Entry sheet, câu trả lời phỏng vấn và bản mô tả công việc mà công ty nộp cho Cục Xuất nhập cảnh sau này đều nên kể cùng một câu chuyện. Khi chúng lệch nhau, vấn đề hiếm khi nằm ở ngoại ngữ của bạn, mà thường là công việc đó vốn không hợp với tư cách lưu trú.

Nói chuyện đổi visa với công ty thế nào

Nhiều du học sinh ngại nhắc tới visa vì sợ công ty e dè. Thực tế thường ngược lại: công ty nào tuyển bạn rồi cũng sẽ biết, và nghe từ chính bạn, sớm, như một thủ tục có thể xử lý được, sẽ tốt hơn nhiều. Hãy nói khi được hỏi về tư cách lưu trú, hoặc muộn nhất là khi thấy khả năng được nhận.

Cứ nói đơn giản và đúng sự thật. Ví dụ: “Hiện tôi đang có tư cách Du học. Nếu vào công ty từ tháng 4, tôi sẽ nộp hồ sơ đổi sang tư cách Kỹ thuật, Tri thức nhân văn, Nghiệp vụ quốc tế vào khoảng tháng 12 hoặc tháng 1. Công ty sẽ cần chuẩn bị một số giấy tờ như thông tin về công ty và hợp đồng lao động ghi rõ nội dung công việc. Phần giấy tờ của tôi, tôi tự chuẩn bị và có thể gửi thông tin chính thức của Cục Xuất nhập cảnh để công ty tham khảo.”

Công ty từng tuyển du học sinh sẽ quen thủ tục. Công ty tuyển lần đầu có thể cần được trấn an và biết rõ bước tiếp theo. Dù thế nào, hãy hỏi ai trong công ty lo giấy tờ, công ty có làm với gyoseishoshi không, và phần mô tả công việc sẽ được viết ra sao. Câu cuối quan trọng nhất: nội dung công việc ghi trong hồ sơ phải đúng là việc bạn sẽ làm.

Đừng bao giờ nói với công ty rằng chắc chắn sẽ được cấp phép, và hãy dè chừng công ty nào nói với bạn như vậy. Điều bạn có thể nói thật lòng là bạn đã kiểm tra thấy công việc có khả năng phù hợp với tư cách lưu trú và bạn sẽ hợp tác đầy đủ. Quyết định thuộc về Cục Xuất nhập cảnh.

Nếu tốt nghiệp mà chưa có việc

Không phải ai cũng có naitei trước tháng 3, và đó chưa phải dấu chấm hết. Người muốn tiếp tục tìm việc ở Nhật sau khi tốt nghiệp có thể xin đổi sang tư cách Hoạt động đặc định để tiếp tục tìm việc, kèm thư giới thiệu của trường. Với người tốt nghiệp đại học, thông thường tổng thời gian được phép tìm việc tối đa khoảng một năm, cấp theo từng đợt. Chế độ này chủ yếu dành cho người tốt nghiệp đại học và trường senmon, điều kiện tùy loại trường, nên hãy hỏi trung tâm hướng nghiệp của trường thật sớm.

Trong thời gian đó, muốn làm thêm bạn phải xin lại giấy phép hoạt động ngoài tư cách, với giới hạn giờ tương tự. Khi có naitei, bạn nộp hồ sơ đổi từ Hoạt động đặc định sang tư cách phù hợp với công việc. Hãy lưu lại hồ sơ ứng tuyển và lịch phỏng vấn, vì bạn có thể phải chứng minh mình thật sự đang tìm việc.

Hãy lên kế hoạch cho việc này trước khi tốt nghiệp, đừng để sau. Hồ sơ phải nộp khi tư cách hiện tại còn hạn, và thư giới thiệu của trường cũng cần thời gian chuẩn bị. Nếu không chắc mình có thuộc diện này không, hãy hỏi trường và Cục Xuất nhập cảnh.

Giữ sẵn các phương án khác

Nếu con đường việc văn phòng chưa thuận, bạn vẫn có lựa chọn mà không phải rời Nhật. Kỹ năng đặc định trải rộng nhiều ngành hiện trường, hợp với người thích làm việc thực tế và sẵn sàng thi đậu các kỳ thi cần thiết. Có bạn đậu kỳ thi tay nghề và tiếng Nhật ngay khi còn đi học, để đến lúc tốt nghiệp đã có sẵn con đường thứ hai.

Mở rộng khu vực cũng là một cách. Nhiều du học sinh chỉ nhắm Tokyo và Osaka, nơi cạnh tranh cho các vị trí chào đón người nước ngoài rất gắt, trong khi công ty ở các tỉnh khác có thể đang chủ động tìm người song ngữ và đôi khi linh hoạt hơn về trình độ tiếng Nhật. Hãy cân nhắc cả công ty vừa và nhỏ: họ thường tuyển muộn hơn, quyết định nhanh hơn, và một buổi nói chuyện trực tiếp với quản lý đôi khi quan trọng hơn bài kiểm tra chuẩn.

Trên OlaJob, bạn có thể xem các việc nhận du học sinh và các việc theo lộ trình từ Du học sang visa kỹ sư, so sánh theo khu vực và trình độ tiếng Nhật. Hãy coi nhãn “có khả năng phù hợp” là điểm bắt đầu để tự kiểm tra, không phải câu trả lời cuối cùng.