Visa kỹ sư Gijinkoku là gì? Việc được làm và việc không được làm

Ba nhóm nghiệp vụ trong một tư cách

Tư cách này gộp ba loại công việc từng được xét riêng. Điểm chung là công việc cần kiến thức, kỹ năng chuyên môn hoặc cách nghĩ, cảm nhận dựa trên nền văn hóa nước ngoài, và được làm theo hợp đồng với một tổ chức ở Nhật, thường là công ty.

Thời hạn lưu trú được cấp theo các mốc 5 năm, 3 năm, 1 năm hoặc 3 tháng, tùy đánh giá của Cục Xuất nhập cảnh. Chỉ cần tiếp tục làm công việc phù hợp là có thể gia hạn. Người có visa này về nguyên tắc có thể bảo lãnh vợ/chồng và con sang theo tư cách Gia đình (phụ thuộc).

Điều visa này không cho phép là làm bất cứ việc gì. Nó chỉ cho phép một loại hoạt động nhất định. Đổi loại việc thì bạn có thể không còn nằm trong phạm vi tư cách nữa, kể cả khi vẫn ở cùng công ty.

• Kỹ thuật (技術): việc cần kiến thức khoa học tự nhiên như kỹ thuật, công nghệ thông tin. Ví dụ: phát triển phần mềm, kỹ sư hệ thống, thiết kế cơ khí hay điện, kỹ thuật sản xuất, quản lý chất lượng dựa trên kiến thức kỹ thuật.
• Tri thức nhân văn (人文知識): việc cần kiến thức khoa học xã hội, nhân văn như luật, kinh tế, xã hội học. Ví dụ: kế toán, tài chính, marketing, lập kế hoạch kinh doanh, nhân sự, tổng vụ, pháp chế.
• Nghiệp vụ quốc tế (国際業務): việc cần cách nghĩ, sự nhạy cảm dựa trên nền văn hóa nước ngoài. Ví dụ: biên dịch, phiên dịch, dạy ngoại ngữ, quan hệ công chúng và quảng cáo, giao dịch với nước ngoài, thiết kế thời trang hay nội thất.

Học vấn hay kinh nghiệm: điều kiện cơ bản

Với nhóm Kỹ thuật và Tri thức nhân văn, căn cứ thường gặp nhất là bằng cấp: tốt nghiệp đại học (kể cả đại học ngắn hạn, cao học) ở Nhật hoặc ở nước ngoài, với chuyên ngành liên quan tới công việc. Bằng đại học ở Việt Nam cũng có thể là căn cứ. Người tốt nghiệp trường senmon (専門学校) ở Nhật và được cấp danh hiệu senmonshi (hoặc kodo senmonshi) trong ngành liên quan cũng có thể đủ điều kiện.

Nếu không có bằng liên quan, phương án thay thế về nguyên tắc là từ 10 năm kinh nghiệm thực tế trong lĩnh vực đó, và thời gian học các môn liên quan ở đại học, trung học phổ thông hay tương đương có thể được tính vào. Với nhóm Nghiệp vụ quốc tế, yêu cầu thường là từ 3 năm kinh nghiệm thực tế trong các việc như biên phiên dịch, dạy ngoại ngữ, quảng bá hay giao dịch với nước ngoài. Người đã tốt nghiệp đại học mà làm biên dịch, phiên dịch hoặc dạy ngoại ngữ thì thường không cần 3 năm kinh nghiệm này.

Với ngành IT, một số kỳ thi hoặc chứng chỉ công nghệ thông tin do Bộ trưởng Bộ Tư pháp chỉ định có thể thay cho điều kiện học vấn. Danh sách này cụ thể và có thể thay đổi, nên hãy kiểm tra thông tin mới nhất của Cục Xuất nhập cảnh thay vì tự cho rằng chứng chỉ của mình có trong đó.

Ngoài ra có hai điều kiện áp dụng cho tất cả: lương phải bằng hoặc cao hơn người Nhật làm cùng công việc, và công ty phải chứng minh được công việc đó có thật và việc tuyển dụng có thể duy trì lâu dài.

Chuyên ngành phải liên quan tới công việc đến mức nào?

Sự liên quan là chỗ nhiều hồ sơ được hay trượt. Câu hỏi Cục Xuất nhập cảnh đặt ra là kiến thức bạn học được, hoặc kinh nghiệm của bạn, có thật sự cần cho công việc sắp làm hay không. Tên ngành học không cần trùng từng chữ với tên chức danh.

Trên thực tế, với người tốt nghiệp đại học, sự liên quan thường được xét linh hoạt hơn vì đại học đào tạo kiến thức rộng; còn với người tốt nghiệp senmon, nội dung đã học thường phải gắn chặt với công việc hơn. Học quản trị kinh doanh rồi làm marketing là tự nhiên; học khoa học máy tính rồi làm kế toán thì khó giải thích hơn; học senmon ngành sửa chữa ô tô rồi làm một việc văn phòng không liên quan có thể rất khó.

Khi cân nhắc một công việc, hãy viết ra những môn học, đề tài, dự án hay kinh nghiệm cụ thể mà công việc đó sẽ dùng tới. Nếu không kể ra được gì, đó là dấu hiệu nên tìm vị trí khác hoặc hỏi ý kiến chuyên môn trước khi nộp. Những công ty quen tuyển người nước ngoài thường xin bảng điểm từ sớm cũng chính vì lý do này.

• Kinh tế, quản trị sang kế toán, kế hoạch kinh doanh, nghiên cứu thị trường, xuất nhập khẩu: thường liên quan tự nhiên.
• Cơ khí, điện sang thiết kế CAD, kỹ thuật sản xuất, quản lý chất lượng kỹ thuật: thường liên quan tự nhiên.
• Công nghệ thông tin hoặc chứng chỉ IT được chỉ định sang phát triển phần mềm, hạ tầng, hỗ trợ IT có nội dung kỹ thuật: thường liên quan tự nhiên.
• Ngôn ngữ, văn học, quan hệ quốc tế sang biên phiên dịch, hỗ trợ kinh doanh quốc tế: thường liên quan tự nhiên.
• Bất kỳ ngành nào sang công việc mà việc chính là phục vụ bàn hay đóng gói hàng: không thuộc phạm vi, dù bằng cấp là gì.

Việc thường phù hợp và việc không phù hợp

Visa này dành cho công việc chuyên môn. Những việc có thể học nhanh mà không cần kiến thức chuyên ngành, thường gọi là lao động giản đơn, không được chấp nhận khi đó là phần chính của công việc. Đây là lý do phổ biến nhất khiến một công việc trông ổn trên giấy lại hóa ra không phù hợp.

Những việc pha trộn nhiều nhiệm vụ là chỗ cần cân nhắc. Lễ tân khách sạn mà phần lớn thời gian phiên dịch cho khách nước ngoài và xử lý đặt phòng bằng ngoại ngữ có thể phù hợp, còn việc chủ yếu là khuân hành lý và dọn phòng thì không. Kết quả phụ thuộc vào tỷ lệ thực tế của phần việc chuyên môn, và nơi làm việc có đủ khối lượng việc đó để thành một vị trí toàn thời gian hay không.

Thời gian đào tạo ban đầu có thể bao gồm làm ở xưởng hay cửa hàng. Việc đào tạo tại chỗ như vậy có thể được chấp nhận nếu chỉ là tạm thời, nằm trong kế hoạch đào tạo áp dụng cả cho nhân viên người Nhật, và sau đó chuyển sang công việc chuyên môn. Điều không được chấp nhận là công việc lâu dài hay phần lớn là việc hiện trường mà chỉ gắn một chức danh chuyên môn. Nếu công ty nói “vài năm đầu làm ở cửa hàng”, hãy xin kế hoạch đào tạo bằng văn bản và hỏi ý kiến chuyên môn.

Trong cộng đồng người Việt, chuyện sang Nhật theo visa kỹ sư nhưng thực tế đứng máy trong xưởng được nhắc tới không ít. Đó chính là tình huống công việc không khớp tư cách, và người lao động có thể là người gặp rủi ro khi gia hạn hoặc khi chuyển việc. Trước khi nhận việc, nhất là qua trung gian, hãy hỏi thật cụ thể mỗi ngày bạn sẽ làm gì.

• Thường phù hợp: kỹ sư phần mềm, kỹ sư hệ thống, thiết kế CAD, kỹ thuật sản xuất, kiểm soát chất lượng mang tính kỹ thuật, kế toán, marketing hoặc kế hoạch kinh doanh, nhân sự, tổng vụ, xuất nhập khẩu, biên phiên dịch, giảng viên ngoại ngữ trong công ty, kinh doanh quốc tế.
• Thường KHÔNG phù hợp nếu là việc chính: đứng dây chuyền nhà máy, lấy hàng và đóng gói trong kho, dọn vệ sinh, phục vụ bàn và rửa bát, thu ngân và xếp hàng lên kệ, dọn phòng khách sạn, lao động ở công trường, lái xe giao hàng.

Lương và điều kiện phía công ty

Không có mức lương cố định nào giúp hồ sơ chắc chắn được duyệt, và bài này cũng không đưa ra con số. Quy tắc mang tính so sánh: lương của bạn phải ít nhất bằng người Nhật làm cùng công việc ở công ty đó. Mức lương khác nhau theo vùng, ngành, quy mô công ty và kinh nghiệm, nên hãy so với lương của nhân viên người Nhật cùng vị trí ở chính công ty đó, không phải với con số trung bình đọc trên mạng.

Tình trạng của công ty cũng được xem xét. Cục Xuất nhập cảnh xem công ty có ổn định không, hoạt động kinh doanh có duy trì được vị trí đó không, và giấy tờ nộp lên có mô tả đúng công việc thật không. Công ty lớn, niêm yết thường nộp ít giấy tờ hơn, công ty nhỏ mới thành lập phải nộp nhiều hơn; nhưng công ty nhỏ vẫn có thể tuyển người theo tư cách này khi công việc là thật và được mô tả rõ ràng.

Với bạn, điều đó có nghĩa chất lượng giấy tờ của công ty cũng là một phần hồ sơ của bạn. Công ty viết mô tả công việc chính xác, giải thích vì sao cần kỹ năng của bạn và giữ sổ sách gọn gàng sẽ giúp việc xét duyệt thuận lợi hơn.

Đọc tin tuyển dụng để xem có hợp visa kỹ sư không

Chỉ đọc tin tuyển dụng thì không thể khẳng định là phù hợp, nhưng bạn có thể loại phần lớn trường hợp không hợp trong vài phút. Nhìn chức danh trước, rồi tạm quên nó đi để đọc phần mô tả công việc. Những chức danh như nhân viên tổng hợp (総合職) hay ứng viên quản lý cửa hàng (店長候補) có thể che giấu những thực tế rất khác nhau.

Hãy tìm các từ khóa. Những từ như 開発 (phát triển), 設計 (thiết kế), 企画 (kế hoạch), 経理 (kế toán), 貿易事務 (xuất nhập khẩu), 通訳・翻訳 (phiên dịch, biên dịch), 海外営業 (kinh doanh quốc tế) cho thấy việc chuyên môn. Những từ như ホール (phục vụ sảnh), 調理補助 (phụ bếp), ライン作業 (đứng dây chuyền), ピッキング (lấy hàng), 清掃 (vệ sinh), 品出し (xếp hàng lên kệ), レジ (thu ngân) cho thấy việc hiện trường, thuộc về các tư cách khác như Kỹ năng đặc định.

Tiếp theo, kiểm tra xem toàn bộ tin tuyển dụng có nhất quán không: học vấn yêu cầu có hợp với công việc, lương có tính theo tháng và tương đương nhân viên người Nhật, có nhắc tới hỗ trợ visa hay kinh nghiệm tuyển người nước ngoài không. Trên OlaJob, các việc được đánh dấu có khả năng phù hợp với visa kỹ sư là điểm khởi đầu tốt, nhưng hãy kiểm tra từng tin bằng những câu hỏi dưới đây.

• Mỗi nhiệm vụ chiếm khoảng bao nhiêu phần thời gian làm việc?
• Tôi có bị điều xuống cửa hàng, công trường hay dây chuyền sản xuất không, và trong bao lâu?
• Công việc này dùng tới môn học hay kinh nghiệm nào của tôi?
• Lương của tôi có bằng nhân viên người Nhật cùng vị trí không?
• Công ty đã từng tuyển người theo tư cách này chưa, và ai chuẩn bị giấy tờ?

Chuyển việc và gia hạn

Bạn có thể đổi công ty khi đang có visa kỹ sư, nhưng việc mới cũng phải hợp với tư cách. Tư cách gắn với loại công việc chứ không gắn với công ty, nên chuyển từ phát triển phần mềm ở công ty này sang phát triển phần mềm ở công ty khác thường thuận lợi, còn chuyển từ biên dịch sang đứng quầy bán hàng thì không.

Khi nghỉ việc và khi vào công ty mới, về nguyên tắc bạn phải nộp thông báo về cơ quan ký hợp đồng cho Cục Xuất nhập cảnh trong vòng 14 ngày mỗi lần. Bạn cũng có thể xin Giấy chứng nhận tư cách lao động (就労資格証明書) để xác nhận công việc mới nằm trong phạm vi tư cách. Giấy này không bắt buộc, nhưng nếu không có, công việc mới chỉ được xét lần đầu khi bạn gia hạn, nên có nó sẽ bớt rủi ro hơn.

Khoảng trống cũng cần để ý. Nếu không làm hoạt động đúng với tư cách từ 3 tháng trở lên mà không có lý do chính đáng, tư cách lưu trú có thể bị xem xét hủy bỏ. Tìm việc sau khi nghỉ có thể là lý do chính đáng, nên hãy lưu lại quá trình tìm việc. Nếu trường hợp phức tạp như nghỉ lâu, đổi ngành hay từng bị từ chối, hãy hỏi gyoseishoshi hoặc luật sư trước khi quyết định.